Այս հատուածը Երկիր Նայիրիից․

«Բերդը շինել են նայիրցիները, բայց, դժբախտաբար, այդ նոյն բերդն է հիմա եկուոր սրիկաներին ― սոխերին ― պաշտպանում թէ մեզնից, բերդի եւ քաղաքի իսկական տէրերից ― եւ թէ ամեն մի թշնամուց: Օրը կը գայ ― եւ նրանք կը գնան:»

Հետաքրքիր է, որ Վիքիդարանում «սոխերը» կան, իսկ Ըհաուզքիփերի մոտ՝ չէ․

https://hy.wikisource.org/wiki/Երկիր_Նաիրի/Մասն_առաջին
http://armenianhouse.org/charents/yerkir-nairi/04-part-i.html
հաւանաբար տարբեր խմբագրութիւններով է գիրքը դուրս եկել, ու մի անգամ խուսափել է գրաքննութիւնից, միւս անգամ՝ չէ, կամ ոչ այնքան։

կարող է թուալ, որ «մալիշկա» գիւղի անունը սլաւոնական ծագումնաբանութիւն ունի։

պարզւում է, «մալ» բարբառներում նշանակում է՝ «անասուն», «կենդանի»։ ասենք գիւմրում կասեն՝ «ինչխ որ մալ էղնիս»։

«իշկա»՝ «աշել», «իշել» — անասուններին նայել, «մեյնթեյն» անելն է։

մալիշկան — անասնապահների գիւղն է։

ու իրօք, այնտեղ ասենք մոլոկաններ չեն ապրել, որտե՞ղից սլաւոնական անուանում լինէր։

«քարահունջ»֊ի հայերէն մենիւն արեւմտահայերէն էլ է։

արեւմտահայերէն քամած մածունին լապնէ (լաբնէ) են ասում։ քանի որ արաբերէն «լաբնա» նշանակում է՝ սպիտակ։ այս արմատը նաեւ կապ ունի լիբանան անուան հետ՝ դա այն քիչ արաբական երկրներից է (եթէ ոչ միակ) ուր ձիւն է գալիս։

Բարաթեանի անգլերէն֊հայերէն բառարանը

Այ֊այստեղ կայ Բարաթեանի բառարանի pdf նիշք։
Իր հետ, սակայն շատ բան չես անի՝ armscii-8 կոդաւորում, տպելու համար նախատեսուած ֆորմատ։

Իսկ մեզ (յուսով եմ ոչ միայն ինձ) կրկին պէտք է էլեկտրոնային ազատ ֆորմատի բառարան, չէ՞։ Ահա, ստացայ։

stardict_baratian0

Ներբեռնել ստարդիկտ ֆորմատով այստեղ։

ելատեքստը, որի միջոցով ստացայ տաբ֊երով բաժանուած նիշք՝ այստեղ։

եւ ինքը՝ տաբ֊երով բաժանուած նիշքը որպէս աղբիւր՝ այստեղ։

վայելէք։ (:

հ․ գ․
մի քիչ պատմեմ գործընթացի մասին։
նախ, ես փորձում էի կիրառել poppler փաթեթի pdftotext֊ը, փիդիէֆ նիշքից տեքստ ստանալու համար։
սակայն կար հիմնական երկու խնդիր․

առաջին խնդիրը՝ կոդաւորումների հետ խառնաշփոթն էր։ լռելեան pdftotext֊ը ենթադրում է որ -enc UTF-8 արգումենտը։ ի դէպ, առաջ դա -enc Latin1 էր։ Ինչեւէ, այդ դէպքում, տրանսկրիպցիան ճիշտ էր երեւում, իսկ բառարանի հայերէն armscii-8 տեքստը դառնում էր մուլտիբայթ անհասկանալի մի բան, ինչ֊որ փչացած կոդաւորում։
եթէ կիրառում էի -enc Latin1, ապա pdftotext֊ը միայն Latin1 սեգմենտի տառերն էր վերցնում գրքից, իսկ Լատին մէկի ոչ բոլոր նիշերն են ընկած armscii-8֊ի տիրոյթում, եւ տառերի մի մասը կորում էին։

լուծեցի այսպէս՝ երկու նիշք էի ստանում, utf-8 եւ ucs-2 արգումենտներով։ առաջինից վերցնում էի տրանսկրիպցիաները, երկրորդի մէջ ամէն armscii-8 նիշը դառնում էր երկու բայթ, որի առաջին բայթը 00 էր, իսկ երկրորդը՝ նոյն այդ armscii-8 նիշը, եւ այսպէս 00֊ն արհամարհելով լինում էր աշխատել։

երկրորդ խնդիրը՝ այդ տեքստը չափազանց ոչ ռեգուլյար տեսք ունէր, ու կոդի մէջ լիքը բացառութիւններ էի աւելացնում։
երբեմն տողերն էին խառնուած, իսկ մի անգամ, ասենք bethink բառի տրանսկրիպցիան, թռել֊գնացել էր էջի վերջը։
Եւ դա արդէն լուծւում էր միմիայն ահաւոր շատ բացառութիւններ եւ ֆիքսումներ անելով տեքստի մէջ։

Բնական է, ես սկսեցի ատել այդ կոդը։

Փորձեցի լիքը այլ գործիքներ փիդիէֆ֊ից տեքստ ստանալու համար, ներառեալ podofo, ghostscript, եւ abiword (որը պարզւում է կարելի է հրամանային տողից աշխատեցնել, ասել որ կոնուերտի, բայց դրա ելքը նոյնն էր, ինչ pdftotext֊ինը, հաւանաբար այն պոպլերից էր օգտւում)։
մնացածի ելքն էլ ինձ չէր բաւականացնում՝ էլի խառն էր եւ անորակ։

Պարզւում է, սիրելիներս, մենք չունենք լաւ աշխատող ազատ գործիք, որ կարողանում է փիդիէֆ֊ներից տեքստ հանել։ atril֊ում էլ երբ մի բառ նշում ես, ուրիշ տեղ է նշւում։ Այդ իմ նիշքի դէպքում, բնականաբար։ (:

Ստիպուած եղայ փորձել սեփականատիրական acroread։ Տեսնեմ՝ այն ունի հրամանային տողի արգումենտներ (acroread -help), բայց, աւաղ, կարողանում է այդպէս միայն postscript նիշք տալ, եւ ոչ թէ տեքստ։ Իր տուած postscript֊ի մէջ ինձ անհրաժեշտ բան չգտայ, շատ բարդ եւ խառը ելք էր։ Այդ ծրագիրը նաեւ կարող է տեքստ տալ, բայց ոչ հրամանային տողից, այլ file – save as text ընտրելով, ու այդ տեքստը բաւական լաւ կազմ ունի։

Այդ տեքստն էլ օգտագործեցի, կոդն էլ սիրունացաւ։ Դա այն չէ, ինչ ես ուզում էի, քանի որ հիմա ես գիտհաբի շտեմարանում ունեմ որպէս աղբիւր այդ ակրորեադի տուած տեքստը, իսկ ուզում էի քաշել կայքից բարաթեանի բառարանի փիդիէֆ֊ը՝ որ փիդիէֆ֊ից մինչեւ ելքային ստարդիկտ նիշքեր ամէնը կատարուի աւտոմատացուած։

Ակրոբատի ելքն էլ էր պարունակում փչացած կոդաւորում, ինչպէս եւ պոպլերինը, երբ UTF-8 կոդաւորումն է ընտրած։

Հայերէն տեքստը պարունակում էր տարօրինակ շատ c2 եւ c3 նիշեր։
Ուշադիր նայեցի, c2֊ին յաջորդող թիւը՝ դա եղած տառի armsci կոդն է։ իսկ c3֊ից յետոյ գտնուողը պարզ չի ինչպէս է փչացել։ յետոյ նկատեցի, որ overflow է եղել իր կոնուերտացիայի ժամանակ, որը ես կարող եմ կոմպենսացնել, c3֊ին յաջորդող նիշին գումարելով 64։

Ահա, այդ պատճառով իմ կոնուերտեր մոդուլը կատարելագործուեց, ու հիմա ունի corrupted ArmSCII-8 to UTF-8 կոնուերտող ֆունկցիա։

Մնացած մանրուքները լաւ չեմ յիշում։ Կուզէի գտնել լաւ կոնուերտեր ու գործընթացը դարձնել լրիւ աւտոմատ։

այսօր Մարատի հետ էի հանդիպել, խօսեցինք մասնաւորապէս քինդլի համար հայերէն բառարանների մասին, ու մտածեցի, իսկ ինչպէ՞ս կոնուերտել բառարանային տաբ նիշքը քինդլի համար մոբի նիշքի։ կարդացի ու ահա թէ ինչ ստացուեց։

վերցնում ենք ասենք armdicto.tab նիշքը այստեղից՝ http://norayr.am/armdicto/armdicto.zip

մեզ պէտք է

* tab2opf.py փայթըն սկրիպտը(https://github.com/apeyser/tab2opf
* mobigen ծրագիրը(http://www.mobipocket.com/soft/prcgen/mobigen.zip

լցնում ենք բոլորը նոյն պանակի մէջ․

փայթըն սկրիպտը թեստաւորել եմ փայթըն երեքով՝

python tab2opf.py armdicto.tab

—————————–

noch@hactar:~/freearmdicto/test$ python tab2opf.py armdicto.tab 
Reading keys
Writing keys
Writing opf
noch@hactar:~/freearmdicto/test$ ls
armdicto0.html  armdicto2.html  armdicto.opf  tab2opf.py
armdicto1.html  armdicto3.html  armdicto.tab

—————————————————

խմբագրում ենք ստացուած armdicto.opf֊ը։

այսպիսի տող կայ, երեւի պէտք է պահել, քանի որ լեզուն անգլերէնն է՝


<dc:Language>EN</dc:Language>

իսկ սա փոխել այսպէս՝

<DictionaryInLanguage>en</DictionaryInLanguage>
<DictionaryOutLanguage>hy</DictionaryOutLanguage>

հիմա պատրաստում ենք մոբի նիշքը

——————————————-

noch@hactar:~/freearmdicto/test$ wine mobigen.exe armdicto.opf 
Application tried to create a window, but no driver could be loaded.
Make sure that your X server is running and that $DISPLAY is set correctly.
err:systray:initialize_systray Could not create tray window

*****************************************
* Mobipocket mobigen.exe V6.2 build 43  *
* A command line e-book compiler        *
* Copyright Mobipocket.com 2003-2008    *
*****************************************

opt version: try to minimize (default)
Info(prcgen): Added metadata dc:Title        "armdicto"
Info(prcgen): Parsing files  0000004
Info(prcgen): Resolving hyperlinks
Warning(prcgen): Cover not specified
Info(prcgen): Computing UNICODE ranges used in the book
Info(prcgen): Found UNICODE range: Basic Latin [20..7E]
Info(prcgen): Found UNICODE range: Armenian [530..58F]
Info(prcgen): Found UNICODE range: Latin-1 Supplement [A0..FF]
Info(prcgen): Building MOBI file, record count:   0000477
Info(prcgen): Final stats - text compressed to (in % of original size):  042.32%
Info(prcgen): The document identifier is: "armdicto"
Info(prcgen): The file format version is V7
Info(prcgen): Saving MOBI file
Info(prcgen): MOBI File generated with WARNINGS!

—————————————–

զգուշացումներն այն պատճառով են, որ պէտք էր cover նիշք աւելացնել։
ահա ստացանք մոբի նիշքը՝

———————————

noch@hactar:~/freearmdicto/test$ ls -al
total 9584
drwxr-xr-x 2 noch noch    4096 Ապր 24 02:37 .
drwxr-xr-x 5 noch noch    4096 Ապր 24 02:34 ..
-rw-r--r-- 1 noch noch 2028791 Ապր 24 02:34 armdicto0.html
-rw-r--r-- 1 noch noch 2081851 Ապր 24 02:34 armdicto1.html
-rw-r--r-- 1 noch noch 1206973 Ապր 24 02:34 armdicto2.html
-rw-r--r-- 1 noch noch     546 Ապր 24 02:34 armdicto3.html
-rw-r--r-- 1 noch noch 1265328 Ապր 24 02:37 armdicto.mobi
-rw-r--r-- 1 noch noch    1511 Ապր 24 02:36 armdicto.opf
-rw-r--r-- 1 noch noch 1675096 Ապր 24 02:34 armdicto.tab
-rw-r--r-- 1 noch noch 1519616 Ապր 24 02:35 mobigen.exe
-r-------- 1 noch noch    9966 Ապր 24 02:34 tab2opf.py

————————————

լցրի քինդլի մէջ, documents պանակի մէջ ստեղծեծի եւս մի պանակ, ու այնտեղ, յետոյ անջատեցի քինդլը համակարգչից, սեղմեցի

սենդուիչի կոճակը գլխաւոր ցանկի աջից
Einstellungen (հաւանաբար Settings, ինձ մօտ գերմաներէն է միջերեսը)
Geräteoptionen (սարքի յատկութիւնները)
Sprache und Wörterbücher (լեզուն ու բառարանը)
Wörterbücher (բառարանը)

այստեղ կայ ցանկ, ու կարելի է ընտրել նոր ստացուած armdicto֊ի նիշքը։

ու ապա թեստ՝

իսկ ահա, որ ինքներդ չգեներացնէք, պատրաստի ․մոբի նիշք՝ dictionaries.arnet.am/armdicto.mobi

հ․ գ․ տեսականօրէն, կայ մոբիգեն ծրագրի լինուքս վարկած (https://disposed.de/pub/mobigen_linux.tar.gz) բայց այն իմ մօտ չաշխատեց, պահանջում է հին լիբսի, հիմնականում այդ պատճառով։ սակայն ուայնով ուին֊ի վարկածը բաւական էր։

… թարմացուած

Կապուել են թուանշային գրադարանից, ասում են, իրենք են ի սկզբանէ թուայնացրել այդ բառարանը։ Կոչւում է Նոր Հայկազեան Բառարան։ Տասնիններորդ դարի բառարան է։ Ես էլ չիմանալով այն անուանում էի էնակադեմիկի բառարան։ Հետաքրքիր է իմանալ ինչպէս այն յայտնուեց էնակադեմիկ կայքում։ Լաւ է որ պարզուեց։

————————————
նախորդ գրառման հետքերով, բացառուած չէ, որ գուգլն էլ է օգտուել իմ կոտրած եւ հասանելի դարձրած «տրոյ»֊ի կազմած «արմդիկտօ» բառարանից՝

Փնտրում ենք «Սիդուդիկտ»֊ում բառը՝

20160420190535

20160420190523

Իսկ ահա գուգլ թարգմանչի արդիւնքները(սեյլֆիշի «թաօ տրանսլատոր» ծրագրով)՝

20160420190551

եւ գուգլի կայքի միջերեսով՝

translate.google.com_2016-04-20_19-15-26

Այդպիսի զուգադիպութիւններ չափազանց շատ էին, երբ գուգլի արդիւնքների բառերի քանակն ու իրենք բառերը լրիւ նոյնն էին, ինչպէս «արմդիկտօ»֊ում։ (:

ու տենց։

այսօր թուանշային գրադարանը ամերիկեան համալսարանի մանուկեան դահլիճում ներկայացրել է իր նոր կայքն ու դիւրակիր ծրագրերը։

կայքը, պարզւում է, ունի նաեւ բառարան։ ընտրեցի պատահական մի բառ, ու փնտրեցի՝

dl

Ժողովուրդ՝

dl_

Յետոյ նայեցի ինչպէս է այս բառը երեւում այն բառարանում, որ ես կարողացել էի քաշել enacademic֊ի կայքից եւ կազմել ազատ ֆորմատի բառարան այս յատուկ այդ համար գրուած ծրագրի օգնութեամբ։ Ահա, այսպէս է երեւում Սեյլֆիշ ՕՀ֊ի «Սիդուդիկտ» ծրագրով՝

20160420183740

Մի հատ էլ բառ, թուանշային գրադարանի բառարան՝

digilib

իմ պատրաստած բառարանը՝

20160420182257

Թւում է թէ թուանշային գրադարանը օգտուել է իմ աշխատանքի արդիւնքներից։ եւ դրանք գոնէ ինչ֊որ մէկին պէտք եկան, եւ հասանելի կը լինեն մարդկանց իրենց կայքի միջոցով։ (:

կամ էլ մենք օգտուել ենք նոյն աղբիւրից։ այդ դէպքում, տեսնես իրենք ինչպէ՞ս են վերցրել տուեալները, ու ո՞րն է իրենց աղբիւրը՝ էնակադեմիկի բառարա՞նը, թէ՞ այլ աղբիւր է։

հ․ գ․ եթէ իրենց կայքից անկախ բառարանից օգտուելու ցանկութիւն կայ, ապա ահա «ստարդիկտ»֊ի ֆորմատով պատրաստի նիշքերը։

մինչ։

ասում են, ինչ֊որ կրունկներով ծտեր փարպեցու վրայ անցնելիս, խօսում էին, որ «նորայրը լրիւ է ցնդել ձեռքից գնացել, գրաբար է գրում»։

մտածում եմ, արդեօք հիմա պէտք է գրաբար սովորեմ, որ ակնկալիքներին համապատասխանեմ։ նաեւ զգացուի տարբերութիւնը։

DSCF0505.RAF_27GLBY

իսկ այն որ ինձ կրունկներով ծտեր են կարդում՝ շոյուած եմ։ բարեւ, բարեւ։ ո՞նց էք։ ի՞նչ կայ այս չաթում։ դեռ հին տնե՞րն էք։

ու տենց։

խսհմ֊ում կար սովորական հեռախօսային ցանցերից անկախ հեռախօսային ցանց՝ յատուկ կառավարական հաղորդակցութեան համար։ այն համարւում էր աւելի գաղտնի եւ ապահով այն պատճառով, որ չէր անցնում զանազան կոմուտատորներով եւ «ատս»֊ներով, առանձին էր, ուղիղ կապ էր, ասենք երեւանից մոսկուա։ եւ մոսկուայում, այդ յատուկ «ատս»֊ից գիծ էին քաշում ինչ֊որ չինովնիկի կաբինետ։

այսօր բարդ է անուանել այս ցանցը գաղտնի։ չէ՞ որ տեղեկատւութիւնը չի կրիպտաւորուել, ընդամէնը տարբեր «ատս»֊ների աշխատողները չէին կարողանում այն լսել։

սակայն այդ գծերը, ասենք «ատս»֊ից չինովնիկի մօտ անցնում էին սովորական ուղիներով, ու կարելի էր ասենք մտոցով մտնել, եւ ընդամէնը ականջակալ ունենալով կպնել լարին եւ գաղտնալսել կառավարական զրոյցները։

ի դէպ, այստեղ սպանիչ պատմութիւն կայ (ռուսերէն) այն մասին, ինչպէս երեւանում ամերիկեան դեսպանատան կապի եւ կրիպտոգրաֆիայի մասնագէտ Քել ՄակՔուինը բացայայտել էր դեսպանատանը տրամադրուած նոր շէնքում յատուկ կառավարական կապի տուփ, որին միացուած էին բազմաթիւ լարեր՝ եւ խորհրդարանից, ագն֊ից, եւ նախագահի նստավայրից։ Քելը ապշած ցոյց տուեց այդ գտածոն իր հայ գործընկերոջը ասելով՝ «ձերոնք լրիւ ցնդե՜լ են, լսիր ում ուզում ես»։ զաւեշտալին նաեւ այն է, որ ամն դեսպանատունը դիմել էր հայաստանի կառավարութեանը խնդրելով տուփը եւ լարերը վերացնել դեսպանատան տարածքից, եւ դրան հետեւեց երեք ամիս տեւած նամակագրութիւն եւ վիճաբանութիւններ գլխաւորապէս այն մասին, թէ ում հաշուին պէտք է այդ տուփը ապամոնտաժուի, մինչեւ որ կապի նախարարութիւնը բարեհաճեց «սեքիւրիթի հոլը» դեսպանատնից վերացնել։

հեռագրային կապը նոյնպէս համարւում էր աւելի ապահով, քանի որ այդ կառավարական ցանցի մասն էր։ եթէ ամն֊ում հեռագիրների համար օգտագործում էին եօթ բիթանի կոդաւորում՝ ASCII, ապա խսհմ֊ում ինչ֊որ զաւեշտալի հինգ բիթանի կոդաւորում էր (32 նիշ), ուր չէին տեղաւորւում կետադրական նշանները, այդ պատճառով սովետական հեռագրերը այս ձեւ էին։

անկախ հայաստանում հեռագրային կապը իրականացւում էր օգտագործելով նոյն կապի մալուխները, բայց արդէն համակարգիչներով՝ OS/2 օպերացիոն համակարգի կառավարմամբ։ Կալմուխեան Սաշա անունով ճարտարագէտ ինքնուրոյն պատրաստում էր PCI սլոտի համար տպասալեր, եւ գրել էր այդ տպասալերի «դրայւերները» OS/2֊ի համար։ այդ ժամանակ լուծուեց եւս մի խնդիր՝ հնարաւոր դարձաւ հայերէն հեռագրեր ուղարկել եւ ստանալ։

այս քանի օր է տեքստը չեմ հրապարակում, քանի որ այդ բառը մոռացել եմ։

— արեւմտահայերէնում գրաւոր եւ խօսակցական լեզուն այնքան չեն տարբերւում։ երեւի ամենամեծ տարբերութիւնը «կոր»֊ն է, որը թուրքերէնից է գալիս, ու սովորաբար գրաւոր չի օգտագործւում։ բացի դրանից, արեւմտահայերէնում նորմալ է օգտագործել հայերէն բառեր՝ համացանց, ոչ թէ ինտերնետ, պաստառ կամ լուսապաստառ, ոչ թէ էկրան, բնազանցութիւն, եւ ոչ թէ մետաֆիզիկա։ բայց մի բառ սովորաբար փոխառուած են օգտագործում՝

եւ այդ բառը ես մոռացել եմ որն էր։ եթէ յիշեմ կը գրեմ։ (:

տառակերային

մտածում եմ, մեր ուղղագրութինը կարելի է շատ հեշտ «լաւացնել», գիտեմ, որ վիճելի է այդ բառը, եւ բերել աւելի մօտ դասականին, որը, յիշեցնեմ, օգտագործում են ոչ միայն արեւմտահայերէնի, այլեւ արեւելահայերէնի համար սփիւռքի համայնքներում, ընդամէնը անելով երկու քայլ․

— վերադարձնել «ւ»֊ը, ու հետեւաբար, հեռացնել «և»֊ն ու «ու»֊ն որպէս տառ։
— վերադարձնել «է»֊ի կիրառումը։

ւ֊ի մասին․

այո, անգլերէնն էլ է ապրել ուղղագրութեան փոփոխութիւն, բայց անգլերէնում չեն փոխել այն, որ fault գրւում է au֊ով։ մաշտոցն ակնյայտօրէն եւրոպական ազդեցութեան տակ էր, ու իր համար հարազատ էր «ու»֊ն գրել որպէս «ou»։

ոչ մէկի նեարդերին չի ազդում գրել՝ soup անգլերէն չէ՞։ կամ sauce, կամ vault։

այո, ես իրականում «աւ»֊ն «օ»֊ով փոխարինելուց հիացած չեմ։ փորձե՞լ էք երեխային բացատրել, ինչո՞ւ կայ «ո» եւ «օ»։ իսկ ինքներդ հասկացե՞լ էք, երբ սովորում էիք։

ունենալով «ւ»֊ը, մենք վերադարձնում ենք լեզուի մէջ կորած արմատներն եւ սկսում ենք ենթատեքստից անկախ տարբերել ասենք ռազմաւարն ու ռազմավարը։
ունենալով «օ»֊ն տարբերում ենք ասենք հոտն ու հօտը։ ես կարծում եմ, որ սա շահելու մասին է։

իհարկէ, ւ֊ն վերականգնելը նշանակում է որ ունենք ութիւն, ապա նաեւ՝ եան, եւ այլն։

վիւնագիրների մօտեցումը, այնպէս, ինչպէս անում են պարսկահայերը, երեւի աւելի հեշտ է ընկալել։ այսինքն՝ աղւէս, ոչ թէ աղուէս։

— Է֊ի մասին։

Բառի վերջում միայն «է» գրելը միայն հեշտացնում է սովորողի գործը՝ գուցէ, ինչեւէ, գայանէ։ հեշտ է չէ՞։

նաեւ շատ հասկանալի է ինչու սէր֊սիրոյ, գէտ֊գիտութիւն, պէտք֊պիտանի, դէմ֊դիմաց, փոխարէն֊փոխարինող։

Ընդամէնը այս երկու քայլն անելով, մենք զգալիօրէն մօտեցնում ենք երկու ապրող ուղղագրութիւնը առանց դժուարութեան։

Իրականում, այս օ֊ն, է֊ն ու ւ֊ն այնքան կարեւոր են, ինչպէս ր֊ն ու ռ֊ն։ Մենք չենք ուզում խառնել պառկ եւ պարկ արմատները չէ՞։ չենք ուզում կռահել թէ որի մասին է խօսքը։ ապա ինչո՞ւ ենք ուզում կռահել հոտ թէ հօտ, չէ՞ որ դրանք տարբեր են։ անգլիացիներն էլ պատահաբար չէ որ գրում են ship ու sheep եւ շարունակում են գրել։

Ի՞նչն է կարելի թողնել։

Բառասկզբի յ֊ն։
Երեւի ոչինչ, որ գրելիս չհասկանանք, ինչու է Հակոբը իրականում Յակոբ։ Երեւի պարտադիր չէ յիշել, որ՝ յատուկ, յիմար, յանցաւոր, յեղափոխութիւն։ Չեմ տեսնում յիմարի առաւելութիւնը հիմարի համեմատ։ Գուցէ սա դեռ չեմ հասկանում։

Բառավերջի յ֊ն։

Կռահում եմ, որ սա հեշտացնում է ընկալել, ինչու «երեկոյ֊երեկոյեան», «կրիայ֊կրիայի», որտեղից այդ յ֊ն։ Բայց չեմ հասկանում ինչ ենք կորցնում եթէ գրենք «հետո» «յետոյ»֊ի փոխարէն։

երեւի այսքանը։ կարծում եմ, այդ երկու֊երեք պարզ քայլը բնաւ ցաւոտ չեն, ու ակնյայտ շահաւէտ։

մանրախնդրային

սկսեմ նրանից, որ պեդանտիկ (մանրախնդի՞ր) վերաբերմունք ունեմ շատ զանազան դէպքերում։
ունեմ խօսքին՝ երբ գալիս ասում են՝ «ես… ըըը… թոքենի համար», կամ «բան եմ տալիս, չի լինում», ու յոյսով նայում են աչքերիդ, որ հասկանաս։

ես յաճախ հասկանում եմ, բայց յայտնում եմ, որ չեմ հասկանում։ ու հարց եմ տալիս, որ տառապէն, եւ միտքը հասկանալի, ճիշտ եւ հայերէն ձեւակերպեն։

ու երբեմն ստացւում է, որ ինձ միայն թուացել է, որ հասկանում եմ, իսկ իրականում լրիւ այլ բան էին ուզում արտայայտել։

ես բծախնդիր եմ անուանումների մէջ՝ կարեւոր չէ պաշտօնական անուանումը, կարեւոր է քաղաքական մօտեցումը։ ես չեմ ասի «լենինական» կամ «կիրովական», ոչ այն պատճառով, որ այդպիսի քաղաք քարտէզին նշուած չէ, այլ որովհետեւ դա ինձ համար քաղաքական հարց է։ այսօր քարտէզին կայ «միկոեանի փողոց», բայց ես կաշխատեմ այլ ձեւ գտնել տեղանքի մասին տեղեկատւութիւն յայտնելու։

կարելի է նաեւ ասել «աֆրիկեանների շէնքի մօտ», չնայած այն արդեն չկայ։

Ի դէպ, անուանել «նախագահ» նրանց, ով բռնազաութել է իշխանութիւնը, շատ նման է «Լենինական» բառը օգտագործելուն։ Հիմա եթէ չէք ասում առաջինը, ապա եկէք մի ասէք երկրորդը։ (Կամ հանէք խաչը, կամ հագէք տաբատը)։

ես պեդանտիկ եմ վերաբերւում խօսքին, ես չեմ ասի «պէսոկ», քանի որ դա պետականութիւն չունենալու մասին է։ երբ չկար լեզուի մասին օրէնք, որ պարտադրում էր գրել վաճառուող ապրանքների վրայ հայերէն, հայերը նայում էին, կարդում տուփի վրայ ռուսերէն «песок»֊ը, հնչիւնափոխում այն, ինչպէս կարող էին, եւ օգտագործում։ քանի որ դա «պաշտօնական», իսկական անունն էր։

ու եթէ «քա՞նի գդալ պէսոկ» ասողին պատասխանել «շնորհակալութիւն, ինձ շաքարաւազ մի աւելացրէք», նա գուցէ մի տեսակ թարս կը նայի քեզ։ ո՞ւմ տեղն ես քեզ դրել, որ մեզ պէս՝ նորմալ հայերէնով չես խօսում։ ու մոռանալով, որ «նորմալ» հայերէնում «պէսոկ» բառ գոյութիւն չունի, ու որ իր ասած «պէսոկը» պետականութիւն չունեցող ազգի մտածողութեան մասին է։

ես պեդանտիկ եմ նաեւ ծրագրաւորման լեզուների ֆորմալ նոտացիային։ ինձ համար կարեւոր է, որ վերագրումը յստակ տարբերուի հաւասարման նշանից, այսինքն օրինակ կիրառուի a := a * 5 ոչ թէ a = a * 5։
ինձ համար կարեւոր է, որ IF պայման THEN յաջորդականութիւն ֊ից յետոյ յստակ աւարտ լինի՝ END֊ի կամ endif֊ի ձեւով։ Ինձ համար կարեւոր է, որ Օբերոնում «հաւասար չէ»֊ն նշւում է մէկ նիշով՝ «#», ոչ թէ՝ պասկալի (<>) կամ սիի (!=), կամ ադայի (/=) պէս՝ երկու։ Այդպէս սխալի հնարաւորութիւնը նուազում է։

ինձ համար կարեւոր է import֊ի եւ include֊ի գաղափարական եւ պրակտիկ տարբերութիւնը։ կարեւոր է, որ կոմպիլյատորը գեներացնի ինտերֆեյս, «բովանդակային» նիշք ձեռքով գրելու փոխարէն, ու շատ նման բաներ, որ ինձ շատ կարեւոր են թւում, այլ մարդկանց թւում են անկարեւոր, եւ իրենք ասում են՝ «ինչի՞ հետեւից ես ընկել», կամ «ինչո՞ւ խորացար»։

Իսկ հիմա ուզում եմ ասել, որ ես միայնակ չեմ, ու մենք բոլորս՝ դուք էլ, որոշ չափով պեդանտիկ էք լեզուի հարցում։

Զաւէն Նաւոեանը բարքեմփեան ներկայացման ժամանակ, ուր նա պատմում էր հայերէն խօսքի ճանաչման մասին, մասնաւորապէս նշեց, որ այդ համար պատրաստուել է բառարան՝ վերլուծելով Յուքոմի թեքնիկական (այո, ոչ տեխնիկական) աջակցութիւն զանգերի ձայնագրութիւնները։

այսպէս, իրենց բառարանում կան՝ «էդի», «վեկալ», «կարաս», ու նոյնիսկ «պադկլիւչածսյա» բառերը։ (:

այդ ժամանակ ես հասկացայ, որ մենք բոլորս որոշ չափով պեդանտ ենք։

որովհետեւ մեր, կամ ասենք՝ ձեր գրաւոր խօսքը, թէկուզ ոչ պաշտօնական գրաւոր խօսքը, երբ չէք գրում դիմում քաղաքապետարան, այլ շփւում էք ընկերների հետ սոցիալական ցանցում՝ շատ աւելի «ճիշտ» է, քան մեր վերբալ (spoken) լեզուն։

տրանսլիտ այլեւս սովորաբար չի օգտագործւում՝ այս պեդանտիզմը արդեն իւրացուած է։ մարդիկ չգիտակցուած պեդանտիկ են նոյնիսկ ֆեյսբուքում․ գուցէ եւ գրեն «խի», բայց չեն գրի «էդի», «վեկալ», ու «պադկլիւչածսյա»։

այսինքն ձեր մէջ էլ դա կայ։ մնում է հասկանալ, որ ոչ միայն կարդացողին է պէտք յարգել, այլ եւ լսողին։ էլ չեմ ասում, ինքդ քեզ։ (:

եւ այդպէս։

հ․ գ․

ու ոչ թէ «ու տենց», եւ նոյնիսկ «էդպէս», չնայած վերջինը լրիւ գրական բառ է։

ցանկացած բառն էլ, եւ երեւոյթն էլ, որ կեանքում լինում է, կարող է, եւ յաճախ լինում է գրականութեան մէջ։ լաւ գրականութեան, ոչ թէ պարտիական կորեկտ, այն գրականութեան մէջ, որ կեանքի մասին է։

ու իրական կեանքում կան շատ բաներ, որ ես դրական չեմ գնահատում, բայց դրանք կան։ նոյնը ֆոտո֊ի մասին․ ինձ դուր է գալիս այս նկարը, բայց դա չի նշանակում, որ ինձ դուր է գալիս երբ երեխաները ծխում են։

ասենք այսօրուայ ռուսաստանում (եւ վաղուայ հայաստանում) լրիւ կարող են այս նկարը արգելել, որպէս քարոզչական եւ անբարոյական։

ու դա էլ ինձ դուր չի գալու։ ես կարծում եմ, որ շատ լաւ նկար է, ինչպէս նկատել էք։

նաբոկովին արգելում են ոչ թէ իր բնաւ ոչ փողոցային լեզուի համար, այլ այն նրա, որ գրուածը իրականութեան մասին է։ իրենց՝ արգելողներին պէտք են հեշտ մանիպուլացուող դեռահաս, կամ մանուկ մարդիկ, ով հաւատում է միաեղջիւրներին, կամ՝ ինչ֊որ այլ անիրական բանի՝ իրենց ճիշտ կրոնի հետեւոր է։

սա արդեն իմ ընկալման մասին է։ գուցէ «գելն» էլ, «փետն» էլ օգտագործուեն գրականութեան մէջ, ինձ դրանք կոպիտ են թւում։ եթէ ես գրող լինէի, ես կօգտագործէի դա ուղիղ խօսքի մէջ, կամ գուցէ եւ ամբողջ գրքի տեքստը կուզէի ոչ «պաշտօնական» լեզուով լինի։ որպէս լուսանկարիչ ես չեմ կարծում, որ պէտք չէ ցոյց տալ այն, ինչ ինձ դուր չի գալիս։ ես գլամուր ռուսալեզու «երեւան» ամսագիրը չէի սիրում, այն իրական երեւանի մասին չէր։

բայց այն, որ իրականութիւնը բնաւ իմ ճաշակով չի, ես չեմ մոռանում։ ու ես պահում եմ ինձ այնպէս, որ աջակցեմ նրան, որ իրականութիւնը լինի իմ ճաշակով։ ես փորձում եմ խօսել այդպէս, ես փորձում եմ ծրագրաւորել այդպէս։

այո, իրական կեանքի մէջ լիքը կեղտոտ կոդ կայ, յետո՞յ ինչ։
ես հաճոյքով այդ կոդից էկրանահան կանեմ, բայց դա չի նշանակում որ ինձ հաճելի է այդպէս գրել։

վերադառնալով լեզուին, նաեւ ասեմ՝ եթէ ասենք «հեր» չենք իմանայ որ «հօր», քանի որ «հայր»։ այլապէս գուցէ «կի՞լ» ոչ թէ գայլ։ այդ «այ»֊ը ոնց որ reference լինի։

ինձ համար անձամբ հայերէնը «այ»֊երով լի լեզու է (ու դա երեւի պեդանտիզմի հետ կապ չունի)՝ այդպէս, այր, կայարան, կայծակ, կայուն, համաձայն, այո, զայրացած, փայտ, ճառագայթ, արտայայտել, գայլ, լայն, պայքար, խայթ, խայտել, միայնակ, պայման, ցայտ, կամայական, կայմ, քայլ, ձայն, սայլ, այց, պայծառ, կայտառ, փայլ, վայրագ, վայրկեան, յայտ, պայման, վայր, մռայլ, բայ, հմայք, այլեւայլ ու վերջապէս՝ հայ, հայերէն։ ու այդ «այ»֊րը շատ հմայիչ են հնչում ինձ համար։

ուրեմն այսօր մեքենայի մէջ եմ, միացնում եմ ամէնը (ինձ մօտ օդաչուների պէս է, չեքլիստով եմ միացնում շարժիչ, ն900, ֆմ տրանսմիտեր), մէկ էլ ինչ֊որ բոմժոտ տեսքի տղայ է մօտենում, ռուսերէն առաջարկում ձեռք բերել օծանելիք կամ ժամացոյց, ձեռքերում դրանք է պահում։

ասում եմ՝ «չէ, պէտք չէ»։

նայում է ինձ վրայ զարմացած, ասում է՝ «հըէ՞»։

ասում եմ՝

— պէտք չէ։

«նեղանում» գնում է։

իր խօսելու ձեւը այնպիսինն էր, որ ենթադրեցի որ նա տեղացի չէ, իսկ այդ չհասկանալը հաստատեց ենթադրութիւնս։

ու մտածում եմ՝ եկել ես այստեղ, մեր տօնը փչացնում ես, ուզում ես բան ձեռք բերեմ, ու ռուսերէն ես ինձ դիմում։

ենթադրելով որ ես այլ ԱՓԻ գիտեմ։

դա ոնց որ Թուիթերին Ֆեյսբուքի ԱՓԻ֊ով դիմել։ Կաշխատի՞ այդպէս, իհարկէ, չի աշխատի, Թուիթերն էլ կը նեղանայ, թէ էս ի՞նչ ԱՓԻ էք ինձ հետ օգտագործում, ես իմն ունեմ։

Ես էլ իմն ունեմ, բնականաբար։ Բոլորին էլ հաճելի է որ իրենց հետ իրենց ԱՓԻ֊ով են շփւում։

եւ այդպէս

Հ․ Գ․ իրականում իմ նեյթիւ ԱՓԻ֊ն հայերէնը չէ, բայց ես այն նենգօրէն թաքցնում եմ, ւռափ եմ արել, ու այդ ինտերֆեյսները նշել եմ պրիւատ, փաբլիկները միայն հայերէնն է։

Հ․ Հ․ Գ այ քաքրֆուրը քանի որ միջազգային ցանց է, ամէնը տեղայնացրել են՝ «յաջորդ յաճախորդ», «կարող էք նստել», եւ այլն։ ։Ճ

ասք հաքերութեան մասին

Իսկական հաքը՝ ինչ֊որ անկապ ու անպէտք բան կոտրելը չէ։ Իսկական հաքը իմաստ պիտի ունենայ, խնդիր լուծի։

Հիմա պատմեմ ինչպէս եմ ես լուծել մի խնդիր։

Ժամանակին, 2000֊2001 թուերին կար հաւէս բառարան, որ բոլորը իրենց պարտքն էին համարում իրենց համակարգերում ունենալ, կոչւում էր՝ armdicto։ Պատրաստել էր ոմն Տրոյը, իսկ նրան օգնել էին երկու աղջիկ, ում անունները «էբաութ» բաժնում նշել էր։

Այդ բառարանը անցեալ դարի բառարան է։

Նախ, որովհետեւ այսօր արդեն ընդունուած չէ ազատ ԾԱ֊ի տարածման շնորհիւ (բարեբախտաբար) որ բառարանի հետ աշխատող ծրագիրը, եւ բառարանի նիշքերը իրենք, կապուած լինեն։

Նաեւ, այս բառարանը աշխատում էր Windows ՕՀ֊ում x86֊ի վրայ։

Իսկ ի՞նչ անել GNU/Linux կամ MacOSX օգտագործողների՞ն։

Օկեյ, սա դեռ լուծելի է։ wine֊ի օգնութեամբ լինում է աշխատեցնել որոշ windows ԾԱ GNU/Linux եւ MacOS X համակարգերում։

Ահա եւ աղջիկների անունները՝

armdicto_about

Իսկ ի՞նչ եթէ ես ուզում եմ այլ բառարանի ծրագրի հետ աշխատեցնել այս բառարանի բառերի բազա՞ն։
Իսկ ի՞նչ եթէ ես չեմ վստահում ոչ ազատ ԾԱ֊՞ին։ Ի դէպ, Տրոյ անունը լաւ յոյսեր չի ներշնչում։ Ի՞նչ իմանաս ինչ է անում այս ծրագիրը։

Իսկ ի՞նչ, եթէ ես ուզում եմ պատճենել փակցնել թարգմանուած բառը, իսկ այն, փաստօրէն, armscii-8 կոդաւորումով է։

Բայց լաւ, մենք արդեն իրօք 21֊երորդ դարում ենք, եւ ոչ միայն Յունիկոդ ենք օգտագործում,այլ եւ ոչ միայն Ինթել պրոցեսորներ։ Ասենք ես երեւի աւելի շատ ARM ունեմ քան Intel։
Բացի դրանից ես ունեմ PowerPC պրոցեսորով երկու համակարգիչ, իսկ ոմանք ունեն MIPS պրոցեսորներով լափթոփներ։

Իսկ ի՞նչ, եթէ ես ուզում եմ օգտուել այս աշխատանքով իմ խելախօսի վրայ։
Ասենք դուք կարող է ունէք Անդրոիդ կամ ԻՕՍ, իսկ ես ասենք ունեմ Սեյլֆիշ։
Այսինքն մեզ պէտք է այս բառարանը ARM֊ի վրայ։ Ի՞նչ անել։

Նախ կարողանալ հանել այդ բառարանը ծրագրից։

Ես գտել եմ (գուգլի օգնութեամբ) այս ծրագիրը համացանցում՝ http://users.freenet.am/~osprog1/ArmDicto%20v1.1.rar

Չգիտեմ ով է այս osprog1֊ը, բայց շնորհակալութիւն նրան։

Քաշեցինք՝

wget -c http://users.freenet.am/~osprog1/ArmDicto%20v1.1.rar

Հիմա բացենք ռառ֊ով։

rar x "ArmDicto v1.1.rar"

Օկեյ, ոչ մի բառարանի նիշք էլ չկայ։
Այն ինչ֊որ տեղ թաքցուած է։ Ո՞րտեղ։ Այստեղ՝ data1.cab նիշքում։

unshield x data1.cab

Այո, այսպիսի հաւէս ծրագրեր կան ԻնսթալՇիլդ ցաբ նիշքեր բացելու համար։

Հիմա գտնում ենք main.dat նիշքը Program_Executable_Files/Data պանակում։

Օկ, եթէ փորձենք հասկանալ ի՞նչ ֆորմատի է, բան պարզ չէ։

$ file main.dat 
main.dat: data

Օկեյ, նայենք այն հեքս խմբագրիչով։

armdicto_aback

Ահա, տեսնում ենք, ինչ֊որ զրօներ են, յետոյ ինչ֊որ “(null)” յետոյ՝ BB EF 2C 20 BBEF BB ED C7 F3 …

Սա հաստատ ARMSCII-8 է։ Ստուգում ենք՝ այո, թարգմանութեան տեքստն է։

Յետոյ էլի գնում են զրօներ, իսկ յետոյ յաջորդ բառը՝ abandon, եւ ամէնը կրկնւում է։

Լաւ, իսկ ի՞նչ է մեզ պէտք վերջում։ Մեզ պէտք է ասենք tab separated նիշք, ուր սկզբից բառն է, յետոյ ԹԱԲ է գնում, յետոյ բառի թարգմանութիւնը։ Կարծես կարելի է փորձել կոտրել։

Դէ, ամէն ինչ այդքան պարզ չէր։
Նախ, զրօներ անկապ յայտնւում են, պարզւում է, եւ բառերի, եւ թարգմանութիւնների արանքում։

Բաւական ջանք է պահանջում, ահա այսպէս է արւում՝ https://github.com/norayr/armdicto-hack/blob/master/armdictohack.Mod

Արանքում պէտք է քոնուերտել արմսքի֊ից դէպի յունիկոդ՝ https://github.com/norayr/armdicto-hack/blob/master/ArmsciiUTF.Mod

լաւ, կարծես լինում է։ Սա իրականում ամենաբարդ մասերից էր, չնայած այնքան պարզ անցանք այստեղ։
բայց եւ կոդը ամէն ինչ բացատրում է։

Ինչ֊որ սխալ armscii-8 շարուածք են օգտագործել, այդ պատճառով և֊ը սխալ է, a2֊ի տեղը a8 է, սխալ տառատեսակներ էլ կային, յիշում եմ։ Նախ սա ուղղում ենք՝

sed 's/xa8/xa2/g' main.dat > maintest.dat

Հիմա կարծես թէ նորմալ ելքային նիշք է տալիս, բայց ինչ֊որ անկապ նիշեր կան, ասենք minor բառը նորմալ չի երեւում։
Օկ, նայում ենք մութքային նիշքը։

armdicto_bug0

Էս ի՞նչ «FB» է, ինչո՞ւ ոչ նորմալ, լատինատար «o»։ Պարզւում է, fb֊ն armscii֊ի «օ»֊ն է։ Երեւի աղջիկները հաւաքելիս շփոթուել են, կամ սխալ շարուածք ունէին։ Ինչեւէ։ Իսկ ո՞նց է ինքը արմդիկտո֊ն սա ցոյց տալիս։
Պարզւում է՝ ոչ մի ձեւ չի կարողանում։

armdicto_bug0_

minor բառը պարզապէս չի կարողանում գտնել, ու բաց է թողնում։

Լաւ, մենք գտանք տուեալների բազայի սխալ։ Ուղղենք, եւ հասանելի դարձնենք այս բառը մեր ազատ ծրարգրերում։

Ինչպէ՞ս բայց։ Ես չեմ ուզում ձեռքով նիշք խմբագրել։ Համ էլ, կարող է էլի՞ նման խնդիրներ լինեն։

Աւտոմատացնում ենք։

function replaceByte() {
    printf "$(printf '\x%02X' $3)" | dd of="$1" bs=1 seek=$2 count=1 conv=notrunc &> /dev/null
        }

Ափդեյթ․ հիմա մտածում եմ, ինչքան աւելի էլեգանտ կը լիներ նոյնը անել Օբերոնով՝

Files.Set(r, f, offset);
Files.WriteByte(r, 111);

Պարզապէս գիշերը չէի մտածել, որ ծրագիրը կարելի է ոչ միայն կոնուերտելու համար օգտագործել։

եւս մի ափդեյթ․ իրականացրի ամէնը Օբերոնով, եւ ուղղեցի եւ֊երը եւ փոխեցի հայերէն տեքստի մէջ հանպիդող սխալ «~» նիշերը ճիշտ «՜» երկարացման նշաններով։ այսպէս, ահա։Ճ

հիմա այսպէս՝

replaceByte maintest.dat 2191531 111

111֊ը 6f֊ն է, այսինքն լատինատառ օ֊ն։

Այո՛, փոխուեց։
Է՞լ ինչ կայ ուղղելու։

Փաստօրէն, այստեղ, gyve բառից յետոյ ինչ֊որ սխալ բառ է՝

armdicto_gobble

Ահա, եւ կրկին ինքը արմդիկտո֊ն չի կարողանուց ցոյց տալ՝

armdicto_bug_

Ի դէպ, ինձ թւում է, ես փորձում էի այս բառը փնտրել, ուզում էի իմանալ, ինչո՞ւ էր իմ սիրած խաղերից մէկը gobbler կոչւում։ Ինչեւէ։

Ֆիքսում ենք՝

replaceByte maintest.dat 2999763 111

Իսկ սա՞ ինչ է, իմ ստացած նիշքում flance֊ից յետոյ ինչ֊որ b0 կայ, ահա եւ մուտքում էլ էր՝

armdicto_bug2

Ի՞նչ է անում, ինչո՞ւ համար՝

armdicto_bug2_

Ֆիքսում ենք՝

replaceByte maintest.dat 1815116 0

Հիմա կրկին աշխատացնում ենք հաքը, ու նայում ինչ է լինում՝

./armdictohack

ահա, հիմա եթէ տալիս ենք ասենք ինտերակտիւ stardict_stardict-editor ծրագրին, ասում է որ կրկնւող բառեր կան։ իրօք, դբ֊ի մէջ կան։ եւս մի սխալի տեսակ, որը գտանք։

օկ, սա արդեն հեշտ է լուծւում՝

cat out.txt | sort | uniq > armdicto.txt

armdicto_hacked

եւ հիմա անելով

stardict_tabfile armdicto.txt

ստանում ենք ելքային բառարաններ։

Դրանք կարելի է տեղադրել ~/.stardict/dic պանակի մէջ եւ օգտագործել դեսքթոփի վրայ՝

armdicto_gobble2

իսկ կարելի է լցնել ~/.local/share/harbour-sidudict պանակի մէջ եւ օգտուել Սեյլֆիշի վրայ՝

20140909143744

20140909143806

Անդրոիդի համար էլ նման բառարաններ կան, դրանք են՝ GoldenDict, ColorDict, Wordmate Fora Dictionary եւ AntTek Dict, կարճ ասած՝ շնից շատ են։

Յոյսով եմ, մարդիկ կան, ով հասկանում են, որ առցանց ծրագրերը, եւ մասնաւորապէս բառարանները, ինչքան էլ լաւը չʼլինեն, մենք չենք վերահսկում, ու դրանք մնում են ՍԱԱՍ, ի տարբերութիւն ծրագրերի ու տուեալների, որ մենք օգտագործում ենք լոկալ։

Ամբողջ նախագիծը՝ հաք անող ծրագրի ելատեքստը եւ սկրիպտը ազատ լցուած են գիթհաբում՝ https://github.com/norayr/armdicto-hack

իսկ բառարանների պանակը՝ այստեղ է http://norayr.am/armdicto/

http://norayr.am/armdicto/armdicto.zip ստացուած բառարանի նիշքերը
http://norayr.am/armdicto/armdicto.txt թաբերով բաժանուած բառերի ելատեքստը։

նաեւ հասանելի է գիթհաբում։

ի դէպ, այդ ելատեքստը կարելի է եւ հետ ստանալ բառարանի նիշքերը դեքոմփայլ անելով։

Կրկնում եմ շնորհակալութիւնն անծանօթ Լուսինէ Յարութիւնեանին եւ Աննա Մխիթարեանին, ենթադրում եմ որ իրենք են կազմել այս բառարանը։

բարի գալուստ XXI֊րդ դար, ահա։

ու տենց

սա դասական ուղղագրության մասին ֆիլմ է։
ֆիլմը ինքը շատ վատ է արված, եւ տեխնիկապես, եւ գաղափարապես։ Ասենք լույսի, կամ սպիտակի բալանսի մասին գաղափար չունեն։ Նաեւ, ասենք, որոշ մարդկանց այդ ֆիլմում ընդգրկելը միմիայն բացասական ազդեցություն պետք է որ ունենա։ Այսինքն ակամա հարց ես քեզ տալիս, եթե ասենք նա է ասում, ապա արժի՞ լուրջ վերաբերվել, բա նա լավ բան կասի՞։ Թե՞ նույնիսկ նա է հասկանում։ Առանցքային բառը՝ նույնիսկ։

Սակայն, հետաքրքիր են օրինակները, կանոնները, որոշ փաստերը։
Ամեն դեպքում, դիտելը առողջությանը օգտակար կլինի։

Նաեւ շատ հավես է, որ ֆիլմում հայերեն գրվում է դասական ուղղագրությամբ։ Դա մեզ արդեն ընթացքում ցույց է տալիս որ բնավ էլ այդքան վախենալու չէ այն։

Իսկ ես, ի դեպ, բավական վաղուց սկսել եմ մտածել դասական ուղղագրությանը անցնելու մասին։ Այն ժամանակ, երբ կարդացի կանոնները, այն ժամանակ, երբ իմացա որ ես ինքս բառերը սկսում եմ ավելի լավ հասկանալ։
Իսկ իմ համար հասկանալը կարեւոր է։ Հասկանալը ինչպես է աշխատում ՕՀ֊ը, եւ հասկանալը ինչու է այս բառը այսպես գրվում, ու ինչպես է այն կազմվել, ստեղծվել։
Դա իրոք բարդ չէ։ Ու ինձ բնավ բարդ չէ կարդալ ասենք պոլսահայ գրողներին։ Հասկանալի է։
Իհարկե, եթե անցում լինի, այն պետք է լինի սահուն, ընթացիկ ուղղագրությունը որպես լեգասի պահելով, պարզապես նոր մարդկանց այլ կերպ գրել սովորեցնելով։ Իրենց բարդ չի լինի կարդալ սովետում տպված գիրքը այնպես, ինչպես ինձ ու ձեզ՝ բնաւ բարդ չէ կարդալ արեւելահայերեն, սակայն դասական ուղղագրութեամբ տեքստը։
Ու կարեւոր փաստ է, ու ես դա նկատել եմ առանց ֆիլմի էլ, որ Աճարյանի բառարանը դասական ուղղագրությամբ է՝ այլապես անհնար, կամ շատ ավելի բարդ էր բացատրել բառի կազմը, ստեղծումը, իմաստը։

Ֆիլմում չի նշվում այն մասին, որ մեզ եւ վրացիներին երեսունականներին պլանավորվում էր անց կացնել կիրիլլիցայի։ Իսկ ես դա իմացել եմ Մառռի մասին կարդալիս։ Նիկոլայ Մառռը շատ դեմ էր այդ ռեֆորմին ու այնքան էր անհանգստացել որ վատացել էր հենց հայերեն ու վրացերեն այբուբենները պաշտպանող խոսքի ժամանակ։ Իսկ մի քանի ամիս անց մահացավ։

Ու այո, կայսերական սովետական ինտերվենցիան է (միջամտություն բառը լավ չի արտահայտում) որ ստեղծել է բազմաթիվ խնդիրներ, որոնց տակից մինչեւ հիմա դուրս գալ չենք կարող, ու նաեւ լեզվի վրա աղետալի ազդեցություն է ունեցել։

եւ այնդպես

պատմություն կոշիկ առնելու մասին

— ես ուզում էի Երեւանում կոշիկ առնել, հիշում եմ, որ հայերը լավ կոշկակար են։ Տեսա էն ձեր գլխավոր փողոցում խանութ՝ «մեյդ ին արմենիա»։ Մտա, ու սաղ կոշիկները տենց երկար ծայրերով են։
— ծիծակ
— ծիծակի
— վրացերեն է՞լ
— ահա, ու ես իրենց ցույց եմ տալիս, ասում եմ, չէ, ուրիշ ձեւ կոշիկ չունե՞ք, ուզում եմ առնել, բոլորին ցույց տալ, որ հայկական կոշիկ ունեմ։ Չունեին։ Բայց ես շատ էի ուզում։

#Երեւան #կոշիկ #խանութ #մշակույթ #ծիծակ #վրացերեն #հայերեն #զրույց #Թբիլիսի

բնօրինակ՝ https://spyurk.am/posts/239164

ասք օժանդակ բայի մասին

Մի հատ պնդում կա, որ ինձ հունից հանում ա ավելի, քան ցանկացած քաղաքական բանավեճ. «Հայերենում «ա» օժանդակ բայ չկա»……….. Ու հասցնում ա կախվելու ցանկության, երբ համառորեն շարունակում ա պնդվել նույնիսկ լեզվաբանական մի ամբողջ էքսկուրս անցկացնելուց ու «պատմական» օրինակներ բերելուց հետո….. Էս երևույթը հատկապես տարաված ա տիպիկ սովետական քառակուսի մտածողության շրջանականերում, որոնցում լոզունգներն ու գիտելիքը չեն հատվում ոչ մի պարագայում: Այսինքն մարդը կարա Խաչատուր Աբովյան ու Թումանյան անցնի դպրոցում, ծանոթ լինի բարբառային գրական որոշ ստեղծագործությունների, նույնիսկ տեսած լինեի Քաջ Նազար կամ Ձախորդ Փանոս մուլտերը…. ու էս բոլորը ոչ մի կերպ չհասնի իրա գիտակցությանը, որովհետև լոզունգները սովետական դպրոցում իրա գլխի մեջ համարյա հիպնոսի մակարդակում են մեխել…… Ու սա միակ օրինակը չի իրական գիտելիքի ու դրան տրամագծորեն հակառակ «հայրենասիրական» լոզունգների՝ միևնույն գլխում համերաշխ գոյության աբսուրդի

այստեղից վիա

ես որ սկսեցի «է» գրել, դա այն պատճառով, որ գրում ենք «է» իսկ կարդում՝ «ա»։
ու տենց

ասք վուլգարության մասին

ուրեմն, մի անգամ մի տեղ գցած էի, իսկ կողքս խոսում էին մի քանի հոգի, տղա աղջիկ, ու բոլորը ակտիվ ու հավեսով, իրենցից գոհ, լուծում էին խոսքը անգլերեն բառերով։
այդ պատճառով իրենց տեքստը երկարում էր, ու «անել» բայը հաճախ էր կիրառվում, ասենք՝
— ես էլ «անգլերեն բայ» արեցի
կամ
— դու էլ «անգլերեն բայ» արա
Ու բնական է, որ սա ֆունկցիոնալ չէ, այսինքն՝ տգեղ է։ (ես կոնստրուկտիվիստների ու բաուհաուսի նման եմ սահմանում գեղեցիկը)
ինձ վատ իմացողներին կարող է թվալ՝ ես պետք է ուրախանամ, որ երիտասարդները համարում են անգլերեն բառերը ավելի «քուլ» քան ռուսերեն բառերը։
իսկ ինչի են համարում պարզ է՝ քանի որ արեւմտյան մշակույթը, եւ իրենց հանրամատչելի մշակույթի մասը անհամեմատ ավելի հարուստ եւ որակով է, քան ռուսական մշակույթի նույն հատվածը։

իսկ ես կարծում եմ, որ այդպես խոսելու ձեւը նկարագրվում է վուլգար (կամ ռամկաբարո) բառով։ ինչո՞ւ։
ո՞րն է վուլգարը։ սահմանենք՝
երբ մարդը կարծում է որ այն ինչ նա կա՝ ինչպես է հագնվում, խոսում ֊ դա «լավ չէ», կամ որոշակի, իրենց կարծիքով, «ստանդարտներին», չի համապատասխանում։
Հետեւաբար այդ մարդիկ սկսում են լինել ոչ իրենք, ավելի ճիշտ՝ երեւալ։ ու արդյունքում ստացվում է անհասկանալի ու անճաշակ։

Իսկ այն, ինչ կա՝ լավ է, ու փոխելու իմաստ չկա։
ասենք, երբ Գյումրեցին իր բարբառով է խոսում, ո՞ւմ մտքով կանցնի մտածել որ նա գեղցի է, կամ վուլգար։ Մաքսիմում՝ վուլգար/գեղցի մարդու մտքով։

Իսկ ես օրինակ միշտ հիանում եմ, երբ մարդիկ բարբառով են խոսում։
Ու ես կարծում եմ, այն որ Շուշիում, ասենք հյուրանոցի աշխատողները իրար մեջ խոսում են իրենց բարբառով, իսկ իմ հետ՝ պաշտոնական հայերենով — դա այդ հյուրանոցը դարձնում է պակաս հետաքրքիր իմ համար։

Կամ երբ հայերը ով ռուսերեն լավ չգիտեն, ի դեպ հին սերնդի, սովետի հայերը, ասենք ծիրանի ժամանակ ռուս հյուրերի հետ իրենց կոտրտված ռուսերենով են խոսում, երբ թարգմանիչը կողքը անգործ կանգնած է։ Չես կարողանում՝ նորմալ է, մի տանջի քեզ ու բոլորին։

Նույնը ռաբիսի մասնի կարելի է ասել՝ դա ժողովրդասան երաժշտություն չէ, ու ծագել է քաղաքում վուլգար շրջանակներում։

Այնպես, որ «քոմենթ անելը» բնավ «քուլ» չէ, երբ կա մեկնաբանելը։

Ես ինքս հաճախ եմ խառնում լեզուները, բայց ես դա անում եմ ոչ թե քուլ երեւալու համար, այլ քանի որ ես այնպիսին եմ ինչպիսին կամ՝ անգրագետ եմ, ու լիքը բառեր չգիտեմ։ Բայց համաձայնվեք, միտումնավոր անգրագետ ձեւանալը ինչ֊որ անիմաստ է։

Ավելացնեմ, որ վուլգարությունը, ինչպես շատերին թվում է, Հայաստանի առանձնահատկությունը չէ։ Այն, իմ կարծիքով, ահավոր շատ է եւ Ռուսաստանում, եւ Միացյալ Նահանգներում։ Այսինքն այստեղ էլ մենք առանձնապես չենք տարբերվում, հասարակ, նորմալ ազգ ենք, ակնհայտ է։
Իսկ գրում եմ սա որովհետեւ վիրտուալ ընկերներիցս ոմանք փաստարկ են բերում, թե բա կիրառվում է խոսքի մեջ, ուրեմն լավ է։ Չէ, այն որ մարդիկ կան, ահավոր են հագնվում, չի նշանակում, որ եկեք բոլորս այդպես հագնվենք։ Ոնց ուզում են, թող հագնվեն, խոսեն։ Իսկ ես չեմ էլ գնահատում,(դիսքլեյմեր) ես նկարագրում եմ այդ վարքագիծը/մշակույթը, այսպես, իմ արեւին հետազոտողի աչքով։

ու տենց

հղանցք հատարկման մասին

Որոշ բառերի թարգմանություններ որ սովորել եմ, կիսվում եմ՝

Հատարկում ֊ պերեբոր
Հենասույթ ֊ ակսիոմ
Հղանցք ֊ կոնցեպտ
Նիշք ֊ ֆայլ
Կրիչ ֊ ասենք ֆլեշկա
Զգիչ ֊ սենսոր
Վարկած ֊ ասենք իմ մոտ ֆայրֆոքսի վերջին վարկածն է։
Պատճենաշնորհ – քոփիռայթ
Խելախոս ֊ սմարտ հեռախոս
Շարվածք ֊ լեյաութ
ու ինչու չէ՝
Կարգիչ ֊ համակարգիչ (:

ու տենց